Claude Montana (1947 – 2024) là một NTK nổi tiếng của Pháp vào thập niên 70 và 80. Ông cùng với bạn cùng phòng một thời Thierry Mugler là bộ đôi dẫn đầu xu hướng độn vai, những bờ vai quá khổ định hình phong cách của hai thập kỷ này, mang đến cho phụ nữ một cảm giác quyền lực, mạnh mẽ. NTK cũng sẽ được nhớ đến bởi những “nốt trầm” trong cuộc đời: lạm dụng m.a t.úy và rượu, khó khăn tài chính và cả tính cách thất thường.
Claude Montana và Yasmeen Ghauri trên Elle US, số tháng 4/1990
Đấu tranh theo đuổi đam mê:
Claude Montana sinh ra trong một gia đình tư sản ở Paris. Trái với những kỳ vọng của cha mẹ, ông sớm đã bộc lộ niềm đam mê với nghệ thuật. Montana bỏ nhà đi từ năm 17 tuổi đến London và làm đồ trang sức bằng giấy bồi để kiếm tiền trang trải cuộc sống; nhưng bị trục xuất vào năm 1973 do thiếu giấy phép lao động.
Khi trở về Paris, các nhà bán lẻ và biên tập viên thời trang ở quê nhà lại chẳng mấy mặn mà với đồ trang sức của Montana. Qua giới thiệu của một người bạn, ông làm thợ cắt vải cho Mac Douglas – một thương hiệu đồ da cao cấp và vươn lên thành NTK chính chỉ một năm sau đó. Đây cũng là nơi ông mài giũa kỹ năng với da với các đường cắt hình học tỉ mỉ, luôn tìm kiếm sự hoàn hảo tuyệt đối và nuôi dưỡng một niềm yêu thích mãnh liệt với chất liệu này. Về sau khi đã thành lập thương hiệu riêng, đồ da cũng xuất hiện dày đặc trong các BST của ông.
Những bờ vai “khủng” gây tranh cãi:
Năm 1975, ông ra mắt show thời trang đầu tiên và chính thức thành lập nhãn hiệu của mình vào năm 1979. Cùng với bạn cũ Thierry Mugler (người ông từng sống cùng trong một căn studio những năm 70), cả hai nhanh chóng trở thành biểu tượng của phong cách thập niên 80. Cùng theo đuổi những bờ vai quá khổ, hầm hố; cả hai thường bị đặt lên bàn cân so sánh và đối đầu nhau như Karl Lagerfeld và Yves Saint Laurent đã từng. Đôi vai phóng đại, vẻ ngoài quyền lực, một phong cách phi giới tính, mạnh mẽ báo hiệu sự xuất hiện của một lý tưởng mới về sự nữ tính với những khẩu hiệu như dress for success và power dressing. Nhưng đồng thời cũng có một số nhà phê bình t.ẩy ch.ay phong cách này của Montana, cáo buộc ông nam tính hóa thời trang nữ và lãng mạn hóa… ph.át x.ít. Trong một show diễn năm 1977, ông gây chấn động khi trình làng những bộ đồ da, quân phục với cầu vai được thắt kèm dây xích bị lên án d.ữ d.ội vì trông như quân phục của Đức Q.uốc x.ã. NTK phủ nhận mọi cáo buộc và tiếp tục theo đuổi phong cách này với vai áo ngày càng lớn hơn. Ông bắt đầu tiết chế volume bờ vai từ mùa thu năm 1988 và sang thập niên 90, phần vai đã được thiết kế tự nhiên, phù hợp với tỉ lệ thực của cơ thể.
Vinh quang và cay đắng ở Lanvin (1990 – 1992):
Năm 1989, Claude Montana lúc bấy giờ là ngôi sao sáng của thời trang Pháp và lọt vào mắt xanh của Bernard Arnault – người vừa mới sa thải Marc Bohan và đang tìm người kế nhiệm cho “gà cưng” Dior. Tuy nhiên, vị tỷ phú này yêu cầu ông cân cả hai mảng cao cấp lẫn may sẵn cho nhà mốt – một điều mà NTK cho rằng quá sức mình vì ông còn phải gánh vác thương hiệu riêng. Một năm sau, Lanvin mời ông thiết kế haute couture cho thương hiệu – một lời mời rất hấp dẫn đối với Montana vì haute couture là một điều mới lạ mà ông muốn thử sức. BST haute couture đầu tiên của ông cho Lanvin đã khiến giới phê bình hãi hùng với những chiếc áo phông đính hạt, áo khoác da thêu vàng, áo sơ mi xẻ sâu và trench coat hở lưng – quá đơn giản, “trẻ hóa” những quý cô thời trang cao cấp trong khi hầu hết các BST haute couture cổ điển lúc bấy giờ đều gồm váy dạ hội lộng lẫy cho nữ. Ông đổi hướng ở BST tiếp theo, với những loại vải truyền thống hơn, nhận được nhiều phản ứng tích cực và trở thành người đầu tiên đoạt hai giải Golden Thimble Award cho hai BST liên tiếp: FW 1990 và SS 1991. Nhưng đây chỉ là chiến thắng của riêng NTK mà thôi: hai năm này đã khiến Lanvin lỗ hơn 50 triệu đô la cho haute couture. Thương hiệu quyết định ngừng dòng này và yêu cầu Montana thiết kế đồ may sẵn nhưng ông không đồng ý. Hãng tuyên bố trực tiếp với báo chí rằng hợp đồng của ông sẽ không được gia hạn ngay trước khi ông trình làng BST SS 1992 được giới phê bình đánh giá cao. Ông đã suy sụp và xấu hổ.
Sự sụp đổ của Claude Montana:
Như đa số các NTK đã ngã xuống trong lịch sử, Montana đã phạm phải một sai lầm nghiêm trọng trong thời trang: cố thủ, không thay đổi theo xu hướng thời đại. Sang những năm 90; chủ nghĩa tối giản, grunge và giải cấu trúc bắt đầu chiếm lĩnh sàn diễn. Hình ảnh người phụ nữ Montana mạnh mẽ với bờ vai “khủng” trở nên quá lỗi thời. Ngoài ra, ông còn tự phong mình làm chủ tịch thương hiệu mặc dù không có kiến thức kinh doanh. Các nhân viên, đối tác kinh doanh cũ và thậm chí cả bạn bè thân thiết tố cáo ông tiêu xài hoang phí, sống sa đọa và vô kỷ luật. Các cửa hàng đóng cửa, các nhà bán lẻ ngừng kinh doanh hãng của ông và đến năm 1997, nhà mốt Montana phá sản.
Ông vẫn thiết kế đến tận đầu những năm 2000 nhưng các nhà phê bình luôn mô tả các BST bằng những từ ngữ không mấy ấn tượng. NTK trở nên ẩn dật, mất hút khỏi giới thời trang. Người đàn ông từng được mệnh danh là Yves Saint Laurent hoặc Givenchy tiếp theo đột nhiên không thể liên lạc được. Có nguồn tin thân cận cho biết ông đã mắc Alzheimer trước khi qua đời vào đầu năm nay ở tuổi 76. Tuy có phần bị quên lãng nhưng ông vẫn có sức ảnh hưởng lớn đến các NTK thế hệ sau như: Alexander McQueen, Riccardo Tisci, Olivier Theyskens, Nicolas Ghesquière, Marc Jacobs v.v…
———————————————————-
Nguồn: The New York Times, The Guardian, Fantastic Man, Luxus Magazine, Vanity Fair, Vogue, Forbes, WWD, W Magazine, Maybe we should talk ’bout fashion.
